Prive Sauna Akwa > Last Minute Prive Sauna > Last Minutes Everberg >

PRIVE Sauna AKWA

Wellness voor lichaam en geest

De Oude Abdij van Kortenberg


Het onstaan van een gemeenschap in de elfde eeuw op en rond de berg is heel waarschijnlijk te danken aan een de oprichting aldaar van een benedictijnenklooster. 

Vanaf de late elfde eeuw speelde de abdij van Kortenberg een vooraanstaande rol in de geschiedenis van het Hertogdom Brabant. Dit kwam door haar gunstige ligging: op het kruispunt van de belangrijke wegen Brussel-Leuven en Namen-Mechelen), en halverwege de kastelen van de hertogen van Brabant, in Leuven en Tervuren. 

In 1095 ondertekende Woutgeer (Gualcheris), bisschop van Kamerijk, in aanwezigheid van Godfried I, hertog van Brabant, de akte waarbij hij de op het Curtenberch aanwezige klooster vrijstelt van elk bisschoppelijk recht, op voorwaarde dat de zusters instaan voor de aanstelling van de pastoor van de kerk. In het jaar 1110 schonk Odo van Doornik, de bisschop van het bisdom Kamerijk, het altaar aan de zusters van de abdij. De abdij kreeg naast het altaar nog andere bezittingen en voordelen.

Oorkonde Abdij Kortenberg 1095De oudste oorkonde van de abdij van Kortenberg uit 1095 Rijksarchief Leuven


Keerzijde oudste oorkonde abdij KortenbergDe achterzijde van de oorkonde met een achttiende-eeuwse (beperkte) vertaling



Rond 1229 vestigden de kloosterlingen zich op de plaats waar thans de oude abdij gelegen is,  de Minneveldstraat in het dal. Oorspronkelijk leefden de zusters in huisjes gebouwd rond de bergkerk. Zij verlieten de plaats op de heuvel wegens de moeilijke bevoorrading. De bedoeling was ook  om zich terug te onttrekken aan de bemoeizucht van de Heren van Rotselaar die tegelijkertijd de Heren van Everberg waren. Ook nam de abdij van Kortenberg in die periode (voor 1233) de kloosterregel van Benedictus aan.

Binnen de muren van de abdij hadden belangrijke, politieke besprekingen plaats, onder andere de vergaderingen van de Raad welke in 1312 het Charter van Kortenberg opstelde. De huidige Karterstraat ontleent haar naam aan deze oorkonde. Ook de bijeenkomsten van de Staten van Brabant vonden in de abdij plaats. 







Antonius Sanderus (1586-1664) CHOROGRAPHIA SACRA BRABANTIAE SIVE CELEBRIUM ALIQUOT IN EA PROVINCIA ECCLESIARUM ET COENOBIORUM DESCRIPTIOAbdij van Kortenbeek in de Chorographia Sacra Brabantiae van Antonius Sanderus (ddel 2) uit 1663

In 1572 en in 1584 werd de abdij tijdens de godsdienstoorlogen geplunderd en in brand gestoken. Eind 16de eeuw begonnen de herstellingswerkzaamheden onder abdis Magdalena van Nivele. De zusters keerden pas in 1616 terug naar de abdij. De enige toegang tot het complex was een, nog bestaande, zware eiken poort beslagen met spijkers en ijzer, in de Minneveldstraat. 

In de 18de eeuw werd het hoofdgebouw in classicistische stijl opgetrokken. In de tijd van de Franse Republiek werden de Zusters verdreven en de abdij werd officieël gesloten in de maand Frimaire van het jaar 5  (eind 1796). Op 27 maart 1798 werd de abdij in twee loten openbaar verkocht aan Maximilien van Grave en aan Cornelis Vandenbrugraaff. Hiermee begon de geschiedenis van het abdijkasteel van Kortenberg. 

Bij de opstelling van een eerste versie van de kadasterkaart in 1813 waren veel abdijgebouwen al afgebroken. Van de kloostergebouwen bleef enkel de abdisvleugel bewaard. Ook het neerhof was met de grond gelijk gemaakt, met uitzondering van een deel van het Veehof en muurfragmenten van de brouwerij. Een paviljoen in Louis XV stijl aan de zuidelijk grachtarm en twee kelders van de vleugel die het abdisverblijf, de keukens en de gastenkamers omvatte vonden hun plaats in de 19de eeuwse tuin De kelders met grond overdekt en beplant, werden misschien ooit als groentenkelder gebruikt. De nieuwe eigenaar, Maximilien van Grave, ooit schepen van de stad Brussel, had ook de ringgrachten laten dempen, op de brede zuidelijk arm na, die met een eilandje rond 1835 in een landschappelijk park werd geïntegreerd.
In het pachthof de Bouwerij verbleef de protestantse baron Jacques Louis Dominique Van der Smissen de Cortenbergh (1788-1856), die aan de basis stond van een Orangistisch complot tegen de Belgische staat in 1841.

In 1829 werd het voormalige abdijdomein door Joseph van Grave, zoon van Maximilien en burgemeester van Kortenberg, verkocht aan baron Albert d'Eesbeek van der Haeghen. De pachthoeve van de abdij en het poortgebouw, dat toen gebruikt werd als gemeenteschool, behoorden echter niet tot zijn eigendom. 

Jean-Amand Matthieu, gemeentesecretaris van Kortenberg van 1830 tot 1851, trouwde met Julie, de dochter van de baron. Zo kwam de familie Matthieu op het abdijkasteel. 
Onder het eigenaarschap van Mattthieu werd rond 1860 de Bouwerij (het voormalige pachthof van de abdij) herenigd met het abdijkasteel. Het voormalige Veehof vormde voortaan de westgrens van het park, dat  anderhalf hectare besloeg, 2 hectare als men de vijver met het eilandje meetelt. Alles wat ten oosten lag van het abdijkasteel was moestuin of boomgaard. 
Rond 1905 werd vanaf de Kiewitstraat een nieuwe, rechte oprijlaan aangelegd, die loodrecht op de oude losweg aansloot, op circa 40 meter van het park. De situatie bleef ongewijzigd tot in de jaren 1930, toen de moestuin verdween.

De ruimere omgeving van de abdij onderging vanaf 1890 ingrijpende veranderingen. Een verkavelingsplan uit 1888 toont al de verdere opsplitsing van het oorspronkelijke abdijbezit en van de suburbanisatiegolf die Kortenberg in een residentiële gemeente zou veranderen. Op het plan zien we de tracés van de kronkelpaden, de vijver met twee eilanden, de serre tegen de oude omheiningsmuur ten noorden van het kasteel, de losweg (chemin de décharge) naar de 17de-eeuwse poort, de struikmassieven, de bloembedden of corbeilles en, links, de boomgaard en de in tien kwadraten verkavelde moestuin.

In 1897 werd het abdijdomein aangekocht door advocaat Paul Salkin. In de hoek gevormd door de oude en de nieuwe oprijlanen verrees in 1907 de inmiddels gesloopte, pittoreske villa AeroCottage. Hier woonde Salkins schoonbroer, Joseph Charles Eugène Chantraine (1870-1910). Deze ingenieur ontwierp hier zijn aéromobile, een vliegtuigje in zeildoek en bamboe met een tweetaktmotor, waarvoor hij in 1907 een patent aanvroeg. Het toestel was vooruitstrevend omdat al uitgerust was met een stuurknuppel.

De echtgenote van Paul Salkin, de kunstschilderes Marie Salkin bouwde tegenover de AeroCottage in 1914 de Laiterie de l'Abbaye de Cortenberg. Na de sluiting van deze melkerij in 1922 werden de bedrijfsgebouwen omgevormd tot de huidige dubbelvilla L'Ermitage en L'Abri. 

Ook hun zoon, de kunstschilder Emile Salkin woonde op het abdijdomein. Hij was een goede vriend van de bekende surrealist kunstschilder Paul Delvaux die hier vaak kwam wandelen.

Het oudste nu nog resterende gedeelte van de abdij is het poortgebouw met de gotische spitsvormige toegangspoort uit het begin van de zeventiende eeuw aan de Minneveldstraat. Het bevat nog de oorspronkelijke eikenhouten toegangspoort, beslagen met smeedijzeren banden en spijkers. Het poortgebouw en de inmiddels gesloopte abdijhoeve met aangrenzende gronden werden in 1920 aangekocht door Fernand Lafosse. Deze liet in 1922 in de vroegere boomgaard een fabriek voor houten plooimeters en schietloden (Le Cygne) optrekken.

Het hoofdgebouw werd door de erfgenamen Salkin in 1933 verkocht aan kanunnik Misonne. 
In 1933 werden door deze kanunnik belangrijke werken uitgevoerd. Misonne liet een halfronde barokke abdijkapel en een traditionele ridderzaal in 1934 aanbouwen. Kardinaal Van Roey wijdde de kapel in 1934 in. De overgebleven gebouwen werden hersteld. Aan de voorzijde liet de kanunnik een terras aangeleggen. Al deze werken waren nodig om de abdij haar nieuwe bestemming te geven, van retraitehuis. Missonne schonk de abdij aan het aartsbisdom Mechelen.

In 1960 werd de abdij achteraan uitgebreid met een tweede kapel, een verbindingsgallerij en enkele bijgebouwen. De plannen waren van de Brusselse architect Paul Rome.

De Zusters van het Cenakel beheerden het retraitehuis van 1952 tot 1976. Na 1976 was het beheer achtereenvolgens in handen van de Paters Redemptoristen, van de Zusters Ursulinen, van leken en van de Paters Salvatorianen.  

Het salon van de abdij geeft een beeld van haar 18de-eeuwse glorietijd. Hier hangen de portretten van Maria Laermans, die de abdij bestuurde van 1671 tot 1682 en van Beatrix de Villers, de laatste abdis. Voorts zijn er twee medaillons, van Beatrix de Villers en van rentmeester Gregorius Desneux,. Desneux beheerde  de abdijgoederen van 1778 tot 1796.  In het salon vinden we ook de wapenschilden van de abdij en van Beatrix de Villers. 

De aanleg van de Engelse tuin  is vermoedijk een gevolg van de renovatiecampagne van 1779. Na verschillende aanpassingen in de 19de en 20ste eeuw heeft het park haar huidig uitzicht gekregen. De dikste en oudeste boom van het park, een 200 jaar ouden bruine beuk, met een stamomtrek van 4,75 meter, is op 10 december 2017 omgevallen.

De oude abdij van Kortenberg werd op 14 februari 2005 bij Vlaams ministerieel besluit opgenomen als beschermd monument.


Bronnen:

Wauters A., Histoire des environs de Bruxelles, 8B, (heruitgave 1973 boek van 1855) 384-408.

Rouart-Chabot J., "Abbaye de Cortenberg" in: Monasticon Belge. Deel IV. Province de Brabant. Volume I, 243-267.

Maes F., "Kortenberg, zijn abdij, zijn oude woningen" in: Eigen Schoon en De Brabander (1955) 199-220.

Vannoppen H., "Het abdijkasteel van Kortenberg in het Nieuwe Regime" in: De Brabantse Folklore (1977) 13-91, 165-206.

Vannoppen H., Abdij Kortenberg. (1986).

Borgions C., De abdij van Kortenberg tegenover adel en patriciaat in Brabant 1095-1572 (1990). 

Vannoppen H., Honderd Kortenbergse gebouwen (Winksele 1991) 21-23.

Borgions C. "Een bezoek aan de abdij" in H. Vannoppen, Kortenberg 1095-1995 (Borgerhout 1995) 97-110.

Van Mingroot E. ; Listes provisoires des actes de évêques de Cambrai de 1031-1130 in: Cultura Mediaevalis (Leuven 1995) 13-56.

"Abdij Kortenberg beschermd monument", De Standaard 27 april 2005.


Archieven:

Rijksarchief te Leuven, Archief van de abdij van Kortenberg, identificatie van de toegang: 702.

Algemeen Rijksarchief - T 461 - 34 "PLAN GÉNÉRAL DES BÂTIMENTS ET TERRAINS DE LA MAISON CONVENTUELLE APPELLÉ L'ABBAYE DE CORTENBERG ET DU TERRAIN QUI FORME SON ENCLO, CELUI DE LA CENSE DE SES BÂTIMENTS, COUR ET JARDINS [...]". Remy Nivoy, 5 ventôse jaar 6 (23 februari 1798). Verkoop van het kloostercomplex in twee loten. Handschrift. Pen. Gekleurd. Papier. Schaal 18,9 cm voor 500 voeten Brusselse maat. Oriëntatie op het zuiden. Frans. Legende (1-40, A-B). Afrneting blad 65,4 x 83,5 cm. Wegen. Kloosters. Huizen. Tuinen.



Websites: 

200 jaar oude boom sneuvelt in abdijpark

Abdij Kortenberg beschermd monument